Avrupa Parlamentosu Bugün Oyluyor: Atıksu Direktifi İlaç Tedarikini Riske mi Atıyor?

Avrupa Parlamentosu, 15 Haziran 2026 tarihli oturumunda revize edilmiş Kentsel Atıksu Arıtma Direktifi'nin (UWWTD, 2024/3019) ilaç sektörü üzerindeki etkilerini değerlendiren bir karar tasarısını gündemine aldı. Milletvekillerinin AB'nin atıksu arıtma kurallarının ilaç tedarik zincirini ne ölçüde etkileyebileceğine dair endişelerini vurgulaması bekleniyor.

Mesele: Dördüncü Aşama Arıtma ve EPR

Revize UWWTD, büyük ölçekli kentsel atıksu arıtma tesislerinde mikropollutantların en az %80'inin giderilmesini zorunlu kılan dördüncü aşama (quaternary) arıtma standardını getiriyor. Bu, geleneksel biyolojik arıtmanın yakalayamadığı ilaç kalıntıları, hormonlar ve kişisel bakım ürünlerinden gelen iz miktarlardaki bileşiklerin temizlenmesini hedefliyor.

Yatırım maliyetinin önemli bir bölümü, Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR) mekanizması üzerinden ilaç ve kozmetik üreticilerine yükleniyor. Direktif, üreticilerin ileri arıtma maliyetinin büyük bir kısmını finansal olarak üstlenmesini öngörüyor.

Sektör Tepkisi ve Yargı Süreci

İlaç ve kozmetik şirketleri, EPR mekanizmasına karşı Avrupa Birliği Adalet Divanı'na (CJEU) itiraz başvurusunda bulundu. Mahkeme geçtiğimiz dönemde sektörel itirazları reddederek EPR'nin uygulanmasını onayladı. Buna rağmen, ilaç üreticileri:

Genel jenerik ilaç maliyetlerinin artabileceği,
Bazı düşük marjlı kritik ilaçların pazardan çekilebileceği,
AB içinde ilaç tedarik zincirinde aksaklıklar yaşanabileceği,

yönündeki endişelerini dile getirmeye devam ediyor.

Parlamentonun Dengesi

Parlamento'daki tartışmanın özünde çevresel koruma ile sağlık sistemleri arasındaki denge yatıyor. Bir yandan ilaç kalıntılarının yüzey sularına geçişi su ekosistemlerinde belgelenmiş zararlar yaratıyor; öte yandan jenerik ilaç üreticilerinin maliyet baskısı kamu sağlık sistemlerinin ilaç tedariki üzerinde risk oluşturabiliyor.

Karar tasarısının bağlayıcı bir düzenleme yaratmayacağı, ancak Komisyon ve üye devletlerin uygulama yol haritası üzerinde siyasi bir baskı unsuru olacağı belirtiliyor.

Türkiye Bağlantısı

UWWTD doğrudan AB üyesi devletleri kapsasa da AB ile uyum süreci yürüten Türkiye'nin Kentsel Atıksu Arıtımı Yönetmeliği uzun vadede benzer ileri arıtma standartlarına evrilecek. İlaç ve kozmetik üreticilerinin sorumluluğunu artıran EPR yaklaşımı, Türkiye'nin de önümüzdeki yıllarda gündemine girebilir.

Kaynak: Avrupa Parlamentosu — "Urban wastewater treatment: concerns about medicine supply risks", 15 Haziran 2026; Water Europe; Surfrider Europe.